Greinasafni: Skipulag
Settjarnir - - nauðsyn í nýrri hverfum

Með aukinni áherslu á umhverfismál má búast við því að settjarnir setji æ sterkari svip á borgarlandslagið á komandi árum. 

SETTJARNIR
- nauðsyn í nýrri  hverfum

Íris Þórarinsdóttir, verkefnisstjóri á verkfræðideild Orkuveitu Reykjavíkur segir tilgang settjarna vera þann að hreinsa ofanvatn áður en því er hleypt út í viðkvæma viðtaka. Mynd: Ingó 

„Þar sem íbúðahverfin eru alltaf að færast lengra frá sjó skapast meiri þörf fyrir settjarnir og því má búast við því að slíkar tjarnir setji meiri svip á borgarlandslagið í framtíðinni, ekki síst í nýrri hverfum,“ segir Íris Þórarinsdóttir, verkefnisstjóri á verkfræðideild Orkuveitu Reykjavíkur.
Tilgangur settjarna er að hreinsa ofanvatn áður en því er hleypt út í viðkæma viðtaka, t.d. ár og vötn. Sjórinn brýtur mengunarefni sem kunna að berast í hann með ofanvatni fljótt niður, en mengun í litlu magni getur aftur á móti haft áhrif á lífríki í ám og vötnum.

Tvöfalt fráveitukerfi í Reykjavík
„Í Reykjavík er tvöfalt fráveitukerfi í öllum hverfum sem eru 30 ára og yngri, þ.e.a.s. skólpræsi og ofanvatnsræsi. Skólpræsin liggja í hreinsistöðvar þar sem innihaldið er hreinsað áður en því er dælt út í sjó en ofanvatnið er venjulega leitt beint út í sjó. Í ofanvatnsræsin rennur rigningarvatn af húsþökum og götum. Þetta er yfirleitt frekar hreint vatn, en mengunarefni geta þó komið fyrir, sérstaklega frá iðnaðarhverfum,„ útskýrir Íris. Í hverfum sem liggja langt frá sjó er ofanvatnið frekar leitt út aðra viðtaka,eins og ár eða vötn,  sé slíkt til staðar. „Vötn og ár eru mun viðkvæmari viðtakar en sjórinn og því er mjög mikilvægt að hreinsa vatnið vel áður en það er leitt þangað og þá koma settjarnirnar við sögu,“segir Íris.  Hún bendir á að í Reykjavík sé ofanvatn leitt út í bæði Elliðaá og Úlfarsá, og þá er æskilegt að það hafi farið í gegnum hreinsun í settjörn.

Hreinsun á náttúrulegan hátt
Það var í kringum árið 2000 sem fyrstu settjarnir voru teknar í notkun í Reykjavík. Þær voru annarsvegar við Krókháls, norðan við golfvöllinn í Grafarholti og á gatnamótum Víkurvegar og Vesturlandsvegar.
Síðan hafa fleiri tjarnir bæst í hópinn og nú eru t.d. á teikniborðinu settjarnir við Úlfarsárdal og Reynisvatnsás. Að sögn Írisar hefur aðallega verið horft til Svíþjóðar og annara Norðurlanda við hönnun þessara tjarna en einnig til Bandaríkjanna.
Aðspurð að því hvort settjarnir séu sú lausn sem mest sé notuð erlendis við hreinsun yfirborðsvatns segir hún að vissulega séu settjarnir vinsælar en það séu einnig til aðrir möguleikar. „Ég hugsa það fari eftir aðstæðum hverju sinni hvaða lausn verði fyrir valinu.  Ef votlendi er til staðar þá er t.d. alveg kjörið að nota það til að taka á móti ofanvatninu. Vatnið rennur þá í mýrina og hreinsast þar. Nú ef jarðlögin eru gljúpt berg þá má hreinlega láta vatnið renna þar niður og láta bergið sjá um hreinsunina.“

Tjarnir með tilgang Tjarnir í borgarlandlagi geta svo sannarlega glatt augað um leið og þær gera mikið gagn. þessi settjörn er staðsett í Grafarholti. Mynd: Ingó 

Nýstárlegar lausnir í Urriðaholti
Íris bendir líka á að venjulegar tjarnir sem byggðar eru til augnayndis geti einnig virkað vel til hreinsunar á regnvatni.  Þannig séu tjarnirnar í Fossvogsdalnum ekki hannaðar sem settjarnir en virka hinsvegar vel sem slíkar.  
“Sem dæmi um velheppnaða settjörn í Reykjavík má nefna  iðnaðarsvæðið við Sævarhöfða en þar safnast árlega mikið magn af úrgangi sem annars hefði runnið óhindrað út í Elliðaárnar, „ segir Íris og bendir jafnfram á  að það var meðal annars umræða um mengun í Elliðaánum sem ýtti á eftir  því  fyrstu settjarnirnar voru byggðar í Reykjavík.
Nágrannasveitarfélög Reykjavíkur hafa líka sýnt áhuga á málaflokknum og hafa lagt sitt af mörkum til hreinna umhverfis með því að huga að þessum málum.  Þannig verða t.d. nýstárlegar ofanvatnslausnir notaðar í nýjasta hverfi Garðabæjar í Urriðaholti . Þar verður gras- og gróðurrásum komið fyrir meðfram flestum götum en regnvatninu verður veitt þangað þar sem það seytlar ofan í jarðveginn. Þar hreinsast það áður en það rennur síðan út í Urriðavatn. Á grænum svæðum verða einnig grónar lautir og farvegir fyrir ofanvatn sem ætlað er að taka við vatni frá byggðinni með sama hætti.
„Þar sem ekki er hægt að leiða ofanvatn beint út í sjó þarf að huga að öðrum lausnum strax við upphaf hönnunar nýrra hverfa. Það er kostnaðarsamt að ætla sér að dæla regnvatninu langa leið út í sjó og auðvitað mun hagkvæmara ef það er hægt að setja það út í næstu á eða vatn. Það er því  eðlilegt að gera þá ráð fyrir slíkum lausnum strax við upphaf hönnunarferilssins,“ segir Íris að lokum.

Hvað er settjörn?
Settjörn er manngerð tjörn sem tekur á móti menguðu regnvatni og öðru yfirborðsvatni. Markmiðið með slíkum tjörnum er að hreinsa mengunarefni úr vatninu áður en það rennur út í vötn, ár eða sjó. Settjarnirnar eru hannaðar þannig að agnir sem eru þyngri en vatnið setjast að á botninum en léttari efni eins og olía flýtur upp og sest ofan á tjarnirnar. Þar sem útrennsli er aðeins fyrir neðan yfirborð, ná léttu efnin ekki að fljóta út með vatninu. Í tjarnirna safnast efni eins og ryk, sandur, olía, gúmmíagnir frá bíldekkjum, ýmsir málmar og köfnunarefni. Reglulega þarf að hreinsa bæði yfirborð og botnfall tjarnanna. Það er gert með dælubílum eða setinu er mokað upp með gröfum.


Tengt efni

Eldri tölublöð
© 2007 - 2012 Land og saga