Við gjöful fiskimið

Ísafjarðarbær á litríka sögu þar sem skipst hafa á skin og skúrir.

Samkvæmt Landnámu voru landnámsmenn í Skutulsfirði tveir, þeir Helgi Hrólfsson og Þórólfur brækir. Helgi mun hafa komið fyrstur, gefið firðinum nafn og reist sér bæ. Nú er ekki vitað hvar bær hans stóð en Eyri (nú bæjarhóllinn) hefur verið talin landnámsjörð. 

Lítið er vitað um Skutulsfirðinga á miðöldum annað en að á Eyri var risin kirkja árið 1200. Allt til ársins 1765 bjuggu ekki aðrir á Skutulsfjarðareyri en heimilisfólkið á Eyri. Nokkur hús höfðu þó risið, aðallega pakkhús fyrir einokunarverslunina. Árið 1765 reisti Almenna verslunarfélagið íbúðarhús fyrir verslunarstjórann þar sem nú heitir Neðstikaupstaður - en þar er Byggðasafnið nú til húsa.
 
Réttindamissir og endurreisn 
Íbúum í Skutulsfirði fjölgaði ekki neitt að ráði fyrr en einokun var aflétt í verslun á Íslandi árið 1788. Þá fékk Skutulsfjarðareyri kaupstaðaréttindi. 
Nokkrir norskir kaupmenn fluttust á eyrina og reistu íbúðar- og verslunarhús þar sem nú er kallað Hæstikaupstaður. Mitt á milli norsku verslananna tveggja, reistu svo danskir kaupmenn verslun árið 1816 - svo ætla má að mannlíf hafi verið orðið allblómlegt á þessum tíma. Sá staður fékk heitið Miðkaupstaður. En sama ár missti Skutulsfjarðareyri kaupstaðarréttindi sín og var staðurinn gerður að úthöfn frá Grundarfirði. Hálfri öld síðar, eða 1866, endurheimti hann réttindin og nefndist eftir það Ísafjarðarkaupstaður. Af ýmsum ástæðum var Ísafjörður með stærstu kaupstöðum landsins á síðustu áratugum nítjándu aldar. 
Stutt var á gjöful fiskimið sem tryggðu næga atvinnu. Til sögunnar komu öflug fyrirtæki sem sigldu með saltfisk beint til Miðjarðarhafsins og einnig var Ísafjörður miðsvæðis í hringiðu norskra hvalveiðistöðva. Þegar kom fram á tuttugustu öld var Ísafjörður enn í fararbroddi útgerðar á Íslandi. Þar var fyrst sett vél í bát og þaðan voru fyrstu veiðar á rækju stundaðar. 

Sameining 
Fram til ársins 1866 var einungis eitt sveitarfélag í Skutulsfirði en eftir stofnun Ísafjarðarkaupstaðar urðu þau tvö, Ísafjarðarkaupstaður og Eyrarhreppur (Hnífsdalur og fjörðurinn). Árið 1971 voru þau sameinuð í eitt. Árið 1996 voru sex sveitarfélög á norðanverðum Vestfjörðum sameinuð, Þingeyri, Mýrahreppur, Mosvallahreppur, Flateyri, Suðureyri og Ísafjörður, og fékk hið nýja sveitarfélag nafnið Ísafjarðarbær. 
Þingeyri við Dýrafjörð er forn verslunarstaður. Kauptún tók að myndast þar um miðja nítjándu öld. Þar var bækistöð bandarískra lúðuveiðimanna seint á nítjándu öld og franskir duggarar voru þar tíðir gestir. Á Framnesi í firðinum norðanverðum var um tíma rekin norsk hvalveiðistöð sem veitti fjölda manns atvinnu. Þingeyri var þannig í hringiðu erlends atvinnureksturs og í beinu sambandi við útlönd. 
Á Flateyri við Önundarfjörð hefur verslun verið stunduð frá upphafi 18. aldar. Það var þó ekki fyrr en árið 1823 að Flateyri varð löggiltur verslunarstaður. Á síðari hluta nítjándu aldar hófst mikil þilskipaútgerð sem varð til þess að íbúum fjölgaði. 
Norski umsvifamaðurinn Hans Ellefsen reisti þar hvalveiðistöð árið 1889 og var hún eitt stærsta fyrirtæki landsins á sinni tíð. Árið 1922 var sveitarfélaginu skipt í Flateyrar- og Mosvallahrepp. Líkt og önnur sjávarþorp á Vestfjörðum byggðu Flateyringar afkomu sína að mestu á fiskveiðum. 
Byggðin á Suðureyri við Súgandafjörð á sér ekki langa sögu. Í byrjun 20. aldar voru þar aðeins tvö íbúðarhús en upp úr því fór þeim að fjölga verulega enda fluttist fólk umvörpum á mölina til að vinna við fisk. 
Árið 1906 var fyrsti vélbáturinn keyptur til Suðureyrar og fimm árum síðar eru íbúarnir orðnir 200. Smábátaútgerð hefur síðan verið öflug og sett mikinn svip á bæjarlífið á sumrin. Hnífsdalur er í fimm kílómetra fjarlægð frá Ísafirði. Hann er dæmigert fiskiþorp sem óx upp í kringum útgerð og fiskvinnslu. 
Fólki fjölgaði þar mjög á áratugunum fyrir og eftir 1900 en hefur frá þeim tíma farið heldur fækkandi.  Ísafjarðarbær á litríka sögu þar sem skipst hafa á skin og skúrir.


Tengt efni

Eldri tölublöð
Öll blöð í vefútgáfu

Netútgáfa. Samhliða prentaða blaðinu verður einnig hægt að nálgast netútgáfu af blaðinu á slóðinni www.landogsaga.is. Greinarnar verða bæði í pdf og HTML formi sem gerir þér til dæmis kleift að senda þær áfram og nýta í markaðsskyni. Netútgáfan verður ítarlegri og verður hægt að senda inn efni sem sett verður á vefinn, umfram það efni sem er í blöðunum. Þessi vefur mun síðan halda áfram að vaxa og dafna. 

© 2007 - 2012 Land og saga